Tin chuyên ngành

Trung Quốc cạn dần dự trữ, cơ hội nào cho dầu Trung Đông?

Ngày 18-11-2026 Lượt xem: 19

Xuất khẩu dầu thô bằng đường biển của Iran đã giảm về 0 trong tháng 10, theo dữ liệu của Vortexa, sau khi Mỹ tái áp đặt lệnh phong tỏa hải quân từ ngày 14/7/2026. Đây là cú sốc nguồn cung lớn đối với các nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc, vốn phụ thuộc đáng kể vào dầu Iran.

Trung Quốc vẫn duy trì hoạt động lọc dầu nhờ lượng dầu dự trữ tích lũy trước đó. Tuy nhiên, khi nguồn dự trữ này gần cạn kiệt, các nhà cung cấp vùng Vịnh, đặc biệt là Ả Rập Xê-út và Iraq, đang có cơ hội giành thêm thị phần tại thị trường nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới.

Mỹ tái áp đặt lệnh phong tỏa đối với các cảng và vùng ven biển Iran từ ngày 14/7/2026, sau khi các cuộc tấn công giữa hai bên tái diễn. Lệnh phong tỏa được thực thi tại vịnh Oman, khu vực phía bắc biển Ả Rập và eo biển Hormuz, áp dụng với tàu thuyền bất kể quốc tịch.

Theo Vortexa, xuất khẩu dầu thô Iran từng đạt khoảng 2 triệu thùng/ngày (mb/d) vào đầu năm 2026, nhưng giảm mạnh sau khi lệnh phong tỏa được thực thi. Tháng 8: còn khoảng 210.000-255.000 thùng/ngày; Đầu tháng 9: dao động quanh 230.000 thùng/ngày; Tháng 10: giảm về 0 theo số liệu xuất khẩu đường biển của Vortexa.

Lượng dầu Iran vận chuyển tới Trung Quốc cũng giảm từ khoảng 1,4 mb/d trước cuối tháng 2 xuống dưới 100.000 thùng/ngày trong tháng 10.

Trung Quốc cạn dần dự trữ, cơ hội nào cho dầu Trung Đông?

Lượng dầu Iran vận chuyển tới Trung Quốc cũng giảm từ khoảng 1,4 mb/d trước cuối tháng 2 xuống dưới 100.000 thùng/ngày trong tháng 10. (Ảnh minh họa)

Theo Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel (INSS), dẫn số liệu Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), tính đến ngày 11/11/2026, lệnh phong tỏa đã khiến Iran mất hơn 30 tỷ USD doanh thu xuất khẩu dầu. Gần 150 tàu bị chuyển hướng và 5 tàu bị vô hiệu hóa kể từ tháng 7. Điểm đáng chú ý là đây không đơn thuần là vấn đề giá cả hay chiết khấu. Hoạt động vận chuyển dầu Iran bị cản trở trực tiếp, khiến nguồn cung khó tiếp cận thị trường Trung Quốc.

Trung Quốc sử dụng dự trữ để bù đắp thiếu hụt, nhưng dư địa đang cạn dần

Trung Quốc không lập tức giảm hoạt động lọc dầu khi nguồn cung Iran gián đoạn vì đã có lượng dầu dự trữ đáng kể, cả trên các tàu chở dầu ngoài khơi lẫn trong các kho chứa trên đất liền. Ban đầu, lượng dầu Iran lưu trữ trên biển tiếp tục được vận chuyển tới người mua Trung Quốc, giúp duy trì nguồn cung. Sau đó, các nhà máy lọc dầu sử dụng dần lượng tồn kho trong nước và tăng mua từ Nga, Ả Rập Xê-út, Iraq cùng một số nhà cung cấp khác.

Tuy nhiên, bộ đệm dự trữ đang suy giảm nhanh chóng. Theo số liệu Kpler được Yahoo Finance dẫn lại, lượng dầu Iran tồn trữ ngoài khơi phục vụ thị trường Trung Quốc giảm từ khoảng 160 triệu thùng vào giữa tháng 4 xuống dưới 1 triệu thùng vào ngày 5/10.

Khi nguồn dầu trên biển gần cạn, Trung Quốc phải chuyển sang sử dụng mạnh dự trữ trên đất liền. Theo Vortexa, nước này đã rút khoảng 1,9 mb/d từ kho dự trữ dầu thô trên đất liền trong tháng 9/2026, mức cao nhất trong bộ dữ liệu sáu năm của tổ chức này. Trong tháng 3/2026, tổng dự trữ dầu thương mại và chiến lược của Trung Quốc ước tính khoảng 1 tỷ thùng.

Ở chiều nhập khẩu, lượng dầu vận chuyển bằng đường biển giảm từ khoảng 10 mb/d trước xung đột xuống còn khoảng 7 mb/d trong tháng 7. Kpler dự báo nhập khẩu có thể phục hồi lên 8,5-9 mb/d khi Trung Quốc bắt đầu tăng mua để bù đắp lượng dự trữ đã sử dụng. Điều này cho thấy nhu cầu mua dầu thay thế sẽ trở thành yếu tố quan trọng trong giai đoạn tiếp theo. Tuy nhiên, lượng dầu dự trữ đã sử dụng không thể tiếp tục đóng vai trò hỗ trợ nguồn cung.

Ả Rập Xê-út và Iraq có lợi thế giành thị phần dầu tại Trung Quốc

Theo Vortexa, các nhà khai thác dầu chua tại Trung Đông, đặc biệt là Ả Rập Xê-út và Iraq, có vị thế thuận lợi nhất để thay thế dầu Iran. Dầu chua có hàm lượng lưu huỳnh cao, thường có tỷ trọng từ trung bình đến nặng. Đây là loại dầu phù hợp với cấu hình của nhiều nhà máy lọc dầu Trung Quốc, giúp việc thay thế nguồn cung Iran thuận lợi hơn so với một số loại dầu khác.

Vortexa ước tính lượng dầu từ Trung Đông, không bao gồm Iran, vận chuyển tới Trung Quốc trong tháng 10 đạt khoảng 4,5 mb/d, trong đó Ả Rập Xê-út cung cấp hơn 2 mb/d, Iraq cung cấp khoảng 1,1 mb/d.

Ả Rập Xê-út có lợi thế lớn về vận chuyển. Nước này vận hành đường ống Đông - Tây công suất 7 mb/d tới cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ, cho phép đưa dầu ra thị trường mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào eo biển Hormuz. Ngược lại, Iraq, Kuwait, Qatar và phần lớn UAE không có tuyến vận chuyển thay thế tương đương, nên chịu ảnh hưởng lớn hơn từ gián đoạn hàng hải tại vùng Vịnh.

Tuy nhiên, lợi thế nguồn cung của Ả Rập Xê-út đi kèm chi phí cao. Theo Kpler, dầu Ả Rập Xê-út được chào bán cho khách hàng Trung Quốc ở mức cao hơn giá bán chính thức tháng 11 khoảng 20 USD/thùng tính trên cơ sở giao hàng tại Trung Quốc. Điều này cho thấy việc giành thêm thị phần không đồng nghĩa với biên lợi nhuận của nhà cung cấp sẽ tăng tương ứng.

Nga và các nhà cung cấp khác cũng tham gia thay thế dầu Iran

Nga vẫn là nhà cung cấp dầu lớn nhất cho Trung Quốc, với lượng dầu cập cảng khoảng 1,9 mb/d trong tháng 9/2026 theo dữ liệu Vortexa. Tuy nhiên, khả năng Nga tiếp tục tăng xuất khẩu bị hạn chế bởi bất ổn sản lượng tại khu vực phía tây và sự cạnh tranh từ nhu cầu mua của Ấn Độ.

Ngoài Nga và Trung Đông, các nhà máy lọc dầu độc lập Trung Quốc cũng tìm kiếm nguồn dầu từ Tây Phi, Canada và Nam Mỹ. Dù vậy, những nguồn cung này có thời gian vận chuyển dài hơn và chi phí vận tải cao hơn.

Nhìn chung, Ả Rập Xê-út có lợi thế về logistics, Iraq có khả năng cung cấp loại dầu phù hợp với các nhà máy lọc dầu Trung Quốc, trong khi Nga vẫn duy trì vai trò nhà cung cấp chủ lực. Tuy nhiên, giá dầu giao đến Trung Quốc và chi phí vận chuyển sẽ quyết định mức độ cạnh tranh thực tế.

Những yếu tố có thể đảo ngược lợi thế của các nhà khai thác vùng Vịnh

Thị phần mà Ả Rập Xê-út và Iraq giành được phụ thuộc lớn vào thời gian duy trì lệnh phong tỏa của Mỹ. Nếu hai bên đạt được thỏa thuận ngừng bắn hoặc dỡ bỏ hạn chế hàng hải, lượng dầu Iran đang bị mắc kẹt trên biển có thể được giải phóng. Với mức giá chiết khấu và mạng lưới khách hàng sẵn có tại các nhà máy lọc dầu độc lập Trung Quốc, dầu Iran có thể nhanh chóng giành lại thị phần.

Ngoài ra, nhu cầu dầu toàn cầu cũng là yếu tố giới hạn khả năng mở rộng xuất khẩu. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo nhu cầu dầu toàn cầu năm 2026 giảm 2,7 mb/d, xuống còn 102,3 mb/d. Trung Quốc cũng có thể hạn chế nhập khẩu thông qua việc sử dụng dự trữ, thúc đẩy khai thác trong nước và điều chỉnh hạn ngạch nhập khẩu cho các nhà máy lọc dầu.

Có ba kịch bản chính cần theo dõi:

Phong tỏa tiếp tục: Ả Rập Xê-út và Iraq duy trì lợi thế cung cấp dầu thay thế, đặc biệt là các loại dầu chua trung bình và nặng.

Phong tỏa được nới lỏng một phần: Một số lô dầu Iran bị mắc kẹt được vận chuyển trở lại, cạnh tranh với dầu Ả Rập Xê-út và Iraq.

Phong tỏa được dỡ bỏ hoàn toàn: Dầu Iran có thể nhanh chóng quay lại thị trường Trung Quốc, đảo ngược một phần đáng kể thị phần mà các nhà cung cấp vùng Vịnh vừa giành được.

Tóm lại, việc xuất khẩu dầu Iran giảm về 0 đang tạo ra cơ hội đáng kể cho Ả Rập Xê-út và Iraq mở rộng thị phần tại Trung Quốc. Tuy nhiên, lợi thế này phụ thuộc vào khả năng duy trì phong tỏa, điều kiện vận chuyển qua eo biển Hormuz và tốc độ phục hồi nhập khẩu dầu của Trung Quốc.

Trong thời gian tới, cần theo dõi ba yếu tố chính: diễn biến phong tỏa của Mỹ đối với Iran, tình trạng vận tải qua eo biển Hormuz và lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc, đặc biệt là các lô hàng từ Ả Rập Xê-út và Iraq.

Nếu nhập khẩu dầu Trung Quốc phục hồi lên mức 8,5-9 mb/d đồng thời tỷ trọng dầu Ả Rập Xê-út và Iraq tăng, điều đó cho thấy nguồn cung thay thế đang thực sự bù đắp lượng dầu Iran thiếu hụt. Ngược lại, nếu thị phần của hai nước tăng nhưng tổng nhập khẩu Trung Quốc không cải thiện, nguyên nhân có thể chỉ là nhu cầu dầu suy yếu chứ không phải sự mở rộng thực chất của thị trường./.

Nguon: Petrotimes

Gọi điện: 0243 202 2102
wiget Chat Zalo