Khủng hoảng dầu diesel: Điểm nghẽn mới của cú sốc năng lượng Trung Đông 

Khủng hoảng dầu diesel và chiến sự Trung Đông đang tạo ra một cú sốc nguồn cung mà giá dầu thô chưa phản ánh đầy đủ.

(Ảnh minh họa)

Dầu thô Brent quanh 93,66 USD/thùng và dầu WTI khoảng 86,35 USD/thùng, nhưng dầu diesel châu Âu đã tăng khoảng 70% so với trước xung đột. Tại Mỹ, chênh lệch giá dầu diesel - dầu thô có lúc lập kỷ lục khoảng 102 USD/thùng. Đáng chú ý, dầu diesel tại châu Âu còn đắt hơn nhiên liệu máy bay - một nghịch đảo hiếm gặp, cho thấy thị trường đang thiếu nhiên liệu thành phẩm nghiêm trọng.

Có ba cú sốc đang cộng hưởng. Thứ nhất là eo biển Hormuz, nơi khoảng 20% nguồn cung dầu thế giới đi qua trong điều kiện bình thường. Rủi ro tấn công tàu, đổi hướng và phí bảo hiểm tăng đã làm giảm lưu lượng.

Thứ hai là thiệt hại đối với các nhà máy lọc dầu Trung Đông. Theo dữ liệu của IEA, khoảng một phần năm công suất lọc dầu khu vực, tương đương 9,6 triệu thùng/ngày, đã ngừng hoạt động vì chiến sự. Nhà máy lọc dầu không thể khôi phục nhanh như tuyến vận tải.

Cú sốc thứ ba đến từ Nga, vốn từng là nhà xuất khẩu dầu diesel lớn thứ hai thế giới. Các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở lọc dầu đã gây gián đoạn khai thác, buộc Moscow hạn chế xuất khẩu để ưu tiên thị trường trong nước.

Điều đáng lo là xung đột không tạo ra từ đầu vấn đề về công suất lọc dầu toàn cầu; nó phơi bày một điểm yếu đã tích tụ nhiều năm. Trong quý II/2026, hoạt động lọc dầu toàn cầu thấp hơn khoảng 5,1 triệu thùng/ngày so với cùng kỳ năm trước. Nguyên nhân gồm đầu tư thiếu hụt kéo dài, nhiều nhà máy cũ tại châu Âu đóng cửa mà không có công suất mới tương xứng.

Mỹ vì thế trở thành trung tâm xuất khẩu dầu diesel quan trọng nhất, nhưng nguồn cung cũng có giới hạn. Xuất khẩu nhiên liệu Mỹ đạt trung bình tuần kỷ lục 1,9 triệu thùng/ngày. Tồn kho dầu diesel toàn cầu vốn đã thấp trước khi chiến sự leo thang, nên thị trường gần như không có “tấm đệm” đủ lớn để hấp thụ ba cú sốc cùng lúc. Điều này khiến mọi gián đoạn mới dễ chuyển thành biến động giá mạnh.

Tầm quan trọng của dầu diesel nằm ở chỗ đây không chỉ là nhiên liệu tại trạm bơm. Dầu diesel vận hành phần lớn vận tải đường bộ, máy móc nông nghiệp, nhiều hoạt động vận tải biển và máy phát điện công nghiệp. Dầu diesel đắt lên sẽ nhanh chóng lan sang cước vận tải, thực phẩm, khai thác và giá hàng tiêu dùng. Vì thế, cú sốc dầu diesel có thể ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế dù người tiêu dùng không trực tiếp mua nhiều dầu diesel.

Quá trình truyền dẫn lạm phát thường có độ trễ khoảng 6-12 tuần. Giá dầu diesel tăng làm chi phí vận tải cao hơn; doanh nghiệp logistics chuyển phần tăng này sang chủ hàng qua cước và phụ phí nhiên liệu; chủ hàng tiếp tục đưa chi phí logistics vào giá bán.

Châu Âu hiện là khu vực dễ tổn thương nhất vì vừa mất dầu diesel Nga, vừa chịu gián đoạn nguồn cung Trung Đông và sắp bước vào mùa nhu cầu dầu sưởi cao. Mỹ có bộ đệm khai thác tốt hơn, nhưng tồn kho giảm nhanh khiến lợi thế này không vô hạn. Đây cũng là lý do giá dầu thô không thể phản ánh đầy đủ mức độ căng thẳng của thị trường nhiên liệu.

Giá cao đã khiến nhu cầu nhiên liệu toàn cầu giảm khoảng 4 triệu thùng/ngày. Khi giá hạ, vận tải, nông nghiệp và khai thác có thể nhanh chóng phục hồi mức tiêu thụ bị trì hoãn. Vì vậy, thị trường vẫn thiếu hơn 1 triệu thùng/ngày dầu diesel tương đương ngay cả sau khi tính đến phần nhu cầu bị cắt giảm.

Triển vọng phụ thuộc vào chiến sự và tốc độ phục hồi nhà máy lọc dầu. Kịch bản cơ sở là xung đột kéo dài, khiến phục hồi mất 12-24 tháng và giá nhiên liệu duy trì cao. Nếu chiến sự leo thang, thời gian phục hồi có thể vượt 24 tháng và giá dầu diesel tại các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu có nguy cơ tăng gấp đôi so với trước xung đột.

Rủi ro gần nhất là mùa thu và đông Bắc bán cầu, khi nhu cầu dầu sưởi, vận tải hàng hóa và hoạt động nông nghiệp cùng tăng. Nếu tồn kho tiếp tục giảm mà công suất lọc dầu chưa phục hồi đáng kể, giá dầu diesel có thể vượt kỷ lục hiện tại.

Bài học lớn là thị trường dầu không chỉ phụ thuộc vào số thùng dầu thô được khai thác, mà còn vào khả năng biến chúng thành nhiên liệu đúng nơi, đúng lúc. Trong một thị trường thiếu công suất dự phòng, chỉ cần vài mắt xích quan trọng cùng gặp sự cố cũng đủ tạo ra cú sốc lớn hơn nhiều so với biến động của giá dầu thô. xung đột đã làm đứt gãy cả vận tải lẫn công suất lọc dầu, biến dầu diesel thành điểm nghẽn có thể kéo dài ảnh hưởng kinh tế sang năm 2027./.

Nguồn: Petrotimes