Iran đã giành thế chủ động trong xung đột với Mỹ như thế nào? 

Dù lép vế về quân sự, Iran đã sử dụng chiến lược “cưỡng ép tam giác” bằng cách tấn công các nước vùng Vịnh và phong tỏa eo biển Hormuz. Điều này cho thấy một điểm yếu dài hạn của Mỹ.

(PetroTimes) - Dù lép vế về quân sự, Iran đã sử dụng chiến lược “cưỡng ép tam giác” bằng cách tấn công các nước vùng Vịnh và phong tỏa eo biển Hormuz. Điều này cho thấy một điểm yếu dài hạn của Mỹ.

Gần ba tháng kể từ khi xung đột bùng phát, chính quyền Iran đã khiến Mỹ và Israel thất vọng trước kỳ vọng về một chiến thắng nhanh chóng.

Chính quyền Tehran đã sống sót sau làn sóng ám sát có chủ đích ở giai đoạn đầu cuộc chiến. Sau đó, Iran dần xoay chuyển tình thế trước các đối thủ mạnh hơn, tạo ra trạng thái gần như giằng co.

Từ giữa tháng 3, Iran vẫn duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz, tuyến đường thủy quốc tế có vai trò then chốt đối với thương mại dầu khí toàn cầu. Tehran cũng đã hạn chế được các đợt tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào ngành năng lượng của mình. Thậm chí, Iran còn khiến Tổng thống Trump phải kiềm chế chiến dịch quân sự của Israel tại Lebanon nhằm vào Hezbollah, lực lượng được Tehran hậu thuẫn.

“Iran rõ ràng đang có lợi thế ở đây”, bà Nicole Grajewski, giảng viên tại Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế thuộc Sciences Po (Pháp), chuyên nghiên cứu chính sách đối ngoại Iran, nhận định. “Mỹ hiện gần như đang loay hoay”.

Thoạt nhìn, điều này có phần bất ngờ. Mỹ sở hữu quân đội mạnh nhất thế giới, còn Iran chỉ là một cường quốc khu vực. Nhưng xung đột không diễn ra trong sự tách biệt.

Để tạo lợi thế trước đối thủ vượt trội hơn nhiều, Iran đã sử dụng chiến lược mà các học giả lý thuyết trò chơi gọi là “cưỡng ép tam giác”, theo ông Daniel Sobelman, giáo sư tại Đại học Hebrew ở Jerusalem, chuyên nghiên cứu chiến lược răn đe của Iran.

Chiến lược này hoạt động bằng cách tấn công một bên thứ ba dễ tổn thương hơn, nhưng có ảnh hưởng nhất định đối với đối thủ chính, nhằm tạo lợi thế trước đối phương không thể bị đánh bại trực tiếp.

Trong trường hợp này, bên thứ ba chủ yếu là các nước vùng Vịnh - vừa dễ bị tổn thương về quân sự, vừa có vai trò kinh tế quan trọng đối với Mỹ. Các cuộc tấn công của Iran nhằm vào họ trong giai đoạn đầu xung đột, kết hợp với khả năng phong tỏa eo biển Hormuz, đến nay đã giúp Tehran ngăn chặn một chiến thắng mang tính quyết định của Mỹ và Israel.

Đây là chiến lược có thể tạo ra ảnh hưởng lâu dài không chỉ đối với kết quả của cuộc xung đột hiện nay và vai trò của Iran tại Trung Đông, mà còn đối với giới hạn quyền lực của Mỹ ở các khu vực khác.

Cưỡng ép tam giác

Iran bắt đầu gây sức ép lên các nước vùng Vịnh ngay sau khi xung đột nổ ra ngày 28/2, bằng cách nổ súng vào các tàu đi qua eo biển Hormuz, thực tế khiến tuyến đường biển hẹp này bị phong tỏa - nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu.

Tuy nhiên, thời điểm then chốt khiến chiến lược “cưỡng ép tam giác” của Iran thực sự phát huy hiệu quả xuất hiện khoảng hai tuần rưỡi sau đó.

Ngày 18/3, Israel ném bom mỏ khí đốt South Pars của Iran. Tehran đáp trả bằng việc tấn công Ras Laffan - cơ sở khí tự nhiên hóa lỏng lớn tại Qatar - đồng thời thực hiện các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào các nhà máy lọc dầu ở Ả Rập Xê-út và Kuwait.

“Đòn đáp trả đó đã tạo ra một nguyên tắc”, ông Sobelman nói. “Nếu Israel hoặc Mỹ tấn công các cơ sở năng lượng của Iran, thì Iran sẽ nhắm vào các cơ sở năng lượng của vùng Vịnh”, ông cho biết.

Chỉ vài giờ sau, Tổng thống Trump đăng trên mạng xã hội rằng cuộc tấn công của Israel không được phối hợp với Mỹ, đồng thời cho biết sẽ không có thêm cuộc tấn công nào nhằm vào South Pars nếu Iran dừng các đòn đánh vào Qatar.

Đó được xem là bước ngoặt của cuộc chiến. Dù hai bên vẫn tiếp tục tấn công lẫn nhau, nhưng dường như đã xuất hiện một “giới hạn” cho mức độ leo thang xung đột.

“Mỹ và Israel tương đối ít bị tổn thương trước các cuộc tấn công quân sự trực tiếp, nhưng các nước vùng Vịnh như Qatar và UAE thì dễ bị tổn thương hơn nhiều”, ông Sobelman nói. “Iran đã thành công khi tận dụng các nước láng giềng dễ tổn thương để gây sức ép lên những bên bảo trợ mạnh hơn của họ”, ông nói.

Các cuộc tấn công của Iran nhằm vào cơ sở năng lượng đã đẩy giá dầu lên mức cao nhất kể từ khi xung đột bùng phát, cho thấy bất kỳ sự leo thang nào tiếp theo cũng sẽ khiến Mỹ phải trả giá về kinh tế.

Điều đó chưa đủ để chấm dứt xung đột, nhưng đã tạo ra “răn đe trong xung đột”, bà Grajewski nói, giúp Iran có được lợi thế đáng kể.

Chỉ vài ngày sau, ông Trump tuyên bố Mỹ và Iran đang đàm phán. Ngày 8/4, hai bên đạt được thỏa thuận ngừng bắn, dù eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa.

Hệ lụy lâu dài

Việc Iran sử dụng chiến lược này đã khiến trọng tâm của cuộc chiến chuyển sang câu hỏi then chốt: Làm thế nào để mở lại eo biển Hormuz - và làm sao hạn chế ảnh hưởng của Iran đối với tuyến đường này trong tương lai.

Các nỗ lực gây sức ép buộc Iran mở lại tuyến hàng hải quan trọng này đều không thành công.

Tháng 4, Mỹ áp đặt phong tỏa riêng đối với eo biển Hormuz, tuyên bố sẽ duy trì cho tới khi Iran và Mỹ đạt được thỏa thuận hòa bình bền vững. Động thái này gây áp lực lớn lên Iran, quốc gia cũng cần nguồn thu từ xuất khẩu dầu và sớm muộn sẽ cạn chỗ chứa dầu khai thác ra. Nhưng eo biển vẫn đóng cửa.

Ngày 3/5, ông Trump công bố “Dự án Tự do”, chiến dịch của Mỹ nhằm dẫn đường cho các tàu mắc kẹt tại eo biển. Tuy nhiên vài ngày sau ông đã rút lại kế hoạch, khiến hơn 1.000 tàu vẫn bị mắc kẹt. “Điều đó cho thấy rất rõ khả năng kiềm chế và răn đe Mỹ của Iran”, ông Sobelman nói.

Các chuyên gia cho rằng nếu tình hình kéo dài, khả năng Iran tìm cách duy trì ít nhất quyền kiểm soát một phần đối với tuyến đường thủy này sẽ càng lớn.

“Iran càng giữ hoạt động hàng hải làm con tin lâu bao nhiêu, thì càng rõ rằng nước này sẽ phải trở thành một bên có lợi ích và vai trò hợp pháp trong việc mở lại eo biển”, ông Nitya Labh, chuyên gia an ninh quốc tế tại Chatham House ở London, nhận định.

Điều đó đồng nghĩa Iran, dù bị tổn thất nặng nề bởi xung đột, nhiều khả năng vẫn sẽ bước ra khỏi xung đột với một tài sản chiến lược mới đầy giá trị. Việc nắm ít nhất một phần quyền kiểm soát eo biển không chỉ mang lại nguồn thu cho chính quyền Tehran mà còn là sức mạnh địa chính trị.

Khả năng tiếp tục phong tỏa eo biển trong tương lai sẽ trở thành một “hợp đồng bảo hiểm” chống lại các cuộc tấn công sau này, bà Grajewski nói.

Kịch bản này cho thấy một điểm yếu rộng hơn và có thể mang tính lâu dài trong chính sách đối ngoại của ông Trump: Mỹ dù rất mạnh nhưng có thể không “miễn nhiễm” trước các đòn đáp trả của Iran.

Không phải quốc gia nào cũng sẵn sàng hoặc đủ khả năng sử dụng chiến lược “cưỡng ép tam giác” chống lại một siêu cường thù địch theo cách của Iran. Nhưng sau ví dụ của Tehran, có thể sẽ có thêm nhiều nước thử áp dụng chiến lược này./.

Nguồn: Petrotimes